أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
242
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
M را با خطّى به C مىپيونديم كه در اين صورت MZC مثلّث وقت مىشود . چون MO را به موازات Be رسم كنيم ، اندازهء آن برابر با Fe مىشود كه جيب اختلاف دو طول در مدار است بنابر آنكه نصف قطر اين مدار را جيب كلّى فرض كرده باشيم . و نيز HO جيب معكوس اختلاف دو طول بنابر همين فرض است . پس اگر آنها را به مقدارى تحويل كنيم كه بنابرآن نصف قطر مدار جيب تمام ميل آن است ، از جنس اجزاء جيب در دايرههاى عظيمه خواهند شد . [ شكل 66 ] مىدانيم كه HD جيب ارتفاع نصف النّهارى مدار است و بنابراين برابر با جيب تمام اختلاف دو عرض است . و نسبت HD به HT ، همچند نسبت جيب زاويهء HTD يعنى متمّم عرض غزنه است به جيب زاويهء قائمهء HDT ، كه از اينجا قطر ( وتر ) HT معلوم مىشود . و اندازهء جيب معكوس تحويل شدهء HO دانسته است ، پس باقى آن [ تا HT ] كه مساوى MC است نيز معلوم است . و نسبت MC به CZ ، همچند نسبت